Energie opslaan in… zand om een hele wijk te verwarmen. Het idee klinkt misschien vreemd, maar in Finland wordt deze oplossing vandaag al toegepast.
Wanneer we het over energieopslag hebben, denken we meestal aan een lithium-ionbatterij in combinatie met zonnepanelen. In Finland kiest men voor een andere aanpak. Één die letterlijk de hoogte ingaat: de nieuwe zandbatterij in Pornainen is ongeveer 13 meter hoog en 15 meter breed!
Binnenin zitten geen lithium, kobalt of minuscule elektronische onderdelen. Het reservoir bevat ongeveer 2.000 ton gebroken speksteen, een materiaal dat overblijft bij de fabricage van kachels. De installatie kan tot 100 MWh aan thermische energie opslaan en een verwarmingsvermogen van 1 MW leveren. Sinds 2025 voedt ze bovendien het warmtenet van deze kleine Finse gemeente.
Daarbij moeten we het begrip ‘batterij’ wel wat anders definiëren. Het toestel slaat elektriciteit immers niet rechtstreeks op. Het zet beschikbare elektriciteit om in warmte, bewaart die warmte in het minerale materiaal en geeft ze opnieuw vrij wanneer een gebouw ze nodig heeft.
Hoe verwarm je een berg zand?
Wanneer er veel hernieuwbare elektriciteit wordt geproduceerd of wanneer de energieprijzen laag zijn, verwarmen elektrische weerstanden lucht. Die lucht circuleert door het reservoir en verwarmt het materiaal tot enkele honderden graden.
Dankzij een dikke isolatielaag kan die warmte dagenlang worden vastgehouden. En zelfs langer. Wanneer dat nodig is, haalt het systeem de warme lucht opnieuw uit het reservoir en gebruikt die om water voor het lokale warmtenet op te warmen.
Je kan het dus een beetje vergelijken met het klaarmaken van een gigantische warmwaterkruik wanneer de zon schijnt, om die vervolgens op een januariavond te gebruiken!
Verwarming blijft één van de belangrijkste energieverbruikers in gebouwen. Een collectieve thermische batterij zou bijvoorbeeld appartementen, kantoren, scholen of sportcentra kunnen verwarmen die op hetzelfde netwerk zijn aangesloten. Je denkt misschien dat warmtenetten al lang bestaan… Maar deze technologie zou ook overschotten kunnen opnemen die worden geproduceerd door zonnepanelen, windturbines of grote warmtepompen!
Het grote voordeel van deze technologie is dat ze gebruikmaakt van ruim beschikbare en goedkope materialen. De speksteen die in Pornainen wordt gebruikt, is zelfs een industrieel bijproduct! Het systeem bevat bovendien minder kritieke grondstoffen en zou tientallen jaren kunnen blijven functioneren.
Een veelbelovende oplossing, maar geen wondermiddel!
De zandbatterij heeft ook beperkingen: ze geeft vooral warmte af. Die warmte opnieuw omzetten in elektriciteit zou immers aanzienlijke energieverliezen veroorzaken! Ze vervangt dus geen thuisbatterij, geen elektriciteitsnet en evenmin een degelijke isolatie, dat spreekt voor zich!
Open Immovlan