Wie in Vlaanderen vergunningsvrij stabiliteitswerken wil uitvoeren, krijgt vanaf 5 september een duidelijke extra voorwaarde: de architect moet mee aan boord.
Vergunningsvrij betekent niet architectvrij
Vanaf 5 september 2026 veranderen de Vlaamse regels voor bepaalde verbouwingen die zonder omgevingsvergunning kunnen worden uitgevoerd. Zodra die werken de stabiliteit van het gebouw raken, geldt de vrijstelling alleen nog wanneer een architect wordt aangesteld voor zowel het ontwerp als de controle van de werken.
Dat blijkt uit het aangepaste Vrijstellingenbesluit, gepubliceerd op 26 augustus 2026. De wijziging geldt onder meer voor bepaalde binnenverbouwingen en werken aan gevels en daken, zowel bij woningen als bij andere gebouwen.
Waarom veranderen de regels opnieuw?
De achtergrond is, zacht uitgedrukt, een beetje administratief bochtenwerk. Sinds 1 maart 2026 konden bepaalde werkzaamheden aan gevels, daken en binnenruimtes vrijgesteld zijn van een omgevingsvergunning, ook wanneer ze stabiliteitswerken omvatten. De regels maakten echter niet altijd duidelijk wanneer de tussenkomst van een architect verplicht bleef.
Dat zorgde voor onzekerheid bij bouwheren én architecten. De Orde van Architecten wees al eerder op die onduidelijkheid en drong aan op aanpassingen. De Vlaamse Regering heeft de voorwaarden nu opnieuw aangescherpt.
Een architect moet meer doen dan even meekijken
Belangrijk detail: een architect inschakelen voor een kort advies is niet voldoende.
Wie gebruik wil maken van de vrijstelling van de vergunningsplicht, moet de architect uitdrukkelijk belasten met twee opdrachten: het ontwerp én de controle van de werken. Beide voorwaarden moeten vervuld zijn.
Denk bijvoorbeeld aan een binnenverbouwing waarbij een dragende muur wordt aangepast of verwijderd, of aan ingrepen aan een dakconstructie die invloed hebben op de stabiliteit. De Vlaamse regelgeving beschouwt onder meer het vervangen van dragende balken, dakgebinten en dragende binnen- of buitenmuren als stabiliteitswerken.
Geen architect? Mogelijk toch een vergunning nodig
Wie vanaf 5 september stabiliteitswerken uitvoert zonder architect, kan voor de betrokken categorieën niet zomaar een beroep doen op de vrijstelling. Dan moet worden nagegaan of voor de werken alsnog een omgevingsvergunning vereist is.
Volgens Forum Advocaten kan dat achteraf ook leiden tot vragen over handhaving en regularisatie. Bouwheren doen er daarom goed aan hun architectenovereenkomst en documenten waaruit de precieze opdracht blijkt zorgvuldig bij te houden.
Toch nog juridische vraagtekens
Helemaal uitgeklaard is het dossier overigens niet. De Orde van Architecten stelt vragen bij de juridische basis waarop Vlaanderen de medewerking van een architect koppelt aan volledig vergunningsvrije handelingen. Daarbij speelt ook de federale Architectenwet van 1939 een rol.
Voor verbouwers verandert de praktische regel voorlopig niet: stabiliteitswerken én vergunningsvrij verbouwen? Vanaf 5 september hoort daar een architect bij. Wie twijfelt of zijn project onder de vrijstelling valt, checkt dat best vóór de eerste hamer wordt bovengehaald.
Open Immovlan