In het Berlijnse wooncomplex LiMa Wohnhof gingen de bewoners in de jaren 1980 samenleven zoals in een dorp. Hun woningen werkten ze zelf af. Een documentaire van 29 minuten checkt wat er van die droom overblijft…
Zelf af te werken
Het verhaal begint halverwege de jaren 1980 in Kreuzberg, een volkswijk in Berlijn. De stad organiseerde er toen de IBA 1984/87, een internationale architectuurtentoonstelling waar geen maquettes werden getoond, maar echte gebouwen waarin mensen wonen. De Nederlandse architect Herman Hertzberger ontwierp er het ‘LiMa Wohnhof,’ dat samen met de Berlijnse architecten Inken en Hinrich Baller gerealiseerd werd. Het project omvatte 48 sociale woningen rond een gemeenschappelijke binnenplaats.
Het principe van het lege rek
Hertzberger is een boegbeeld van het structuralisme. Achter die wat zware term schuilt een eenvoudig idee: de architect levert de basisstructuur, als een leeg rek, en de bewoners vullen die op hun eigen manier met hun leven. De toekomstige bewoners krijgen een woning die ze zelf moeten afwerken, in plaats van een instapklaar appartement. Door zelf de handen uit de mouwen te steken, drukken ze dus hun woonkosten. Het project wordt een proeftuin voor collectieve zelfbouw, waarbij bewoners hun woning deels zelf bouwen, en ook voor gezamenlijke besluitvorming.
Architectuur die ontmoetingen uitlokt
Het gebouw wordt trapsgewijs lager om aan te sluiten bij de omliggende gebouwen en omsluit een gemeenschappelijke tuin met een speelplek. Brede balkons en talrijke trappenhuizen verbinden elke woning met die gedeelde buitenruimte. Thuiskomen zonder iemand tegen het lijf te lopen? Onbegonnen werk, en dat was precies de bedoeling!
40 jaar later komen de bewoners aan het woord
De documentaire ‘Such a Thing Like Happiness’, van Magda Gvelesiani en Sarah Silbernagel, ging in oktober 2026 in wereldpremière op het Architecture Film Festival Rotterdam. De film laat de bewoners zelf aan het woord… Geen marketingpraatjes dus, maar concrete ervaringen!
Solidariteit… maar ook wrijvingen
De film toont de banden tussen buren, maar ook de conflicten en spanningen die gemeenschappelijk wonen onvermijdelijk met zich meebrengt. Sommige gedeelde voorzieningen worden vandaag minder gebruikt dan vroeger. Toch blijven de bewoners sterk gehecht aan hun wooncomplex: sinds 2020 zijn het gebouw en de tuinen beschermd als monument, deels dankzij hun inzet.
Een oud project midden in de wooncrisis
De maaksters plaatsen het experiment ook in de context van de huidige wooncrisis: huurprijzen die steeds moeilijker te betalen zijn, bewoners die uit hun wijk worden verdrongen, woningen die in privéhanden terechtkomen…
Wat kunnen we daar bij ons uit leren?
Uiteraard moeten we opletten met overhaaste conclusies. De film geeft geen cijfers over de kosten of de tevredenheid van de bewoners. En de Berlijnse sociale huisvesting van de jaren 1980 is niet zomaar te vergelijken met de Belgische woningmarkt van vandaag! Toch kunnen cohousingprojecten, intergenerationele woonprojecten en mede-eigenaars die dromen van een gemeenschappelijke ruimte er iets van opsteken. Veel groepen beginnen trouwens door samen een groot huis of een oude boerderij te kopen die niemand van hen alleen had kunnen betalen! Vergeet wel niet dat gedeelde ruimtes ook beheer vragen. Wil je het samenleven met buren al eens uitproberen voor je de grote stap zet en bij de notaris aanschuift? Dan is een huurwoning in een wooncomplex met een gemeenschappelijke tuin al een goed begin!
Open Immovlan